นิวรณ์ แปลว่า เครื่องกั้น ใช้หมายถึงธรรมที่เป็นเครื่องปิดกั้นหรือขัดขวางไม่ให้บรรลุความดี ไม่เปิดโอกาสให้ทำความดี และเป็นเครื่องกั้นความดีไว้ไม่ให้เข้าถึงจิต เป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ผู้ปฏิบัติบรรลุธรรมไม่ได้หรือทำให้เลิกล้มความตั้งใจปฏิบัติไป

นิวรณ์ มี 5 อย่าง คือ

1. กามฉันทะ ความพอใจ ติดใจ หลงใหลใฝ่ฝัน ในกามโลกีย์ทั้งปวง
2. พยาบาท ความไม่พอใจ จากความไม่ได้สมดังปรารถนาในโลกียะสมบัติทั้งปวง
3. ถีนมิทธะ ความขี้เกียจ ท้อแท้ อ่อนแอ หมดอาลัย ไร้กำลังทั้งกายใจ ไม่ฮึกเหิม
4. อุทธัจจะกุกกุจจะ ความคิดซัดส่าย ตลอดเวลา ไม่สงบนิ่งอยู่ในความคิดใดๆ
5. วิจิกิจฉา ความไม่แน่ใจ ลังเลใจ สงสัย กังวล กล้าๆกลัว ไม่เต็มร้อย ไม่มั่นใจ

ความอธิบายข้างต้นนี้เป็นความหมายที่กล่าวกันทั่วไป ซึ่งครูบาอาจารย์ท่านกล่าวว่า ในการปฏิบัติกรรมฐาน กามฉันทะนี่แหละเป็นเหตุสำคัญทำให้ฝึกไม่ก้าวหน้า

กามฉันทะในแง่ของการปฏิบัติ มิได้มีความหมายถึงความรักใคร่จากเพศสัมพันธ์ แต่หมายถึงความอยากได้ความสุข อยากปฏิบัติเพื่อให้ทุกข์หายไป ซึ่งความอยากนี้เองทำให้เมื่อหลับตาลงแล้วพบแต่ความคิดนึกวุ่นวายแสดงตัวขึ้นมา ยิ่งคิดว่าตั้งใจจะไม่คิด ยิ่งกลายเป็นคิดซึ่งทำให้ไม่สงบเสียเอง เมื่อผู้ฝึกพยายามทำให้จิตสงบแต่กลับพบกับความไม่สงบ ย่อมเกิดความไม่พอใจมากขึ้น เครียดมากขึ้น แล้วรู้สึกท้อแท้เบื่อหน่าย ไม่แน่ใจว่าวิธีปฏิบัติของตนทำไปถูกทางหรือไม่

แม้ความสุข ความพ้นทุกข์ เป็นสิ่งที่ทุกคนปรารถนา แต่ขอให้เข้าใจด้วยว่าความสุขหรือความพ้นทุกข์ที่เกิดขึ้น เป็นผลที่จะเกิดตามมาจากการปฏิบัติ ผู้ฝึกกรรมฐานไม่มีหน้าที่จะต้องไปขวนขวายหาความสุข หรืออยากให้ความสุขเกิดขึ้นได้เร็วๆ



การปฏิบัติกรรมฐานคล้ายกับการปลูกต้นไม้ ต้องเลือกเมล็ดพันธุ์ที่ดี หมั่นพรวนดิน รดน้ำต้นไม้ พอมันแตกหน่อออกใบ ในไม่ช้าย่อมออกดอกออกผลให้ได้ทานกันในที่สุด

ขอให้ตั้งใจปฏิบัติธรรมด้วยความอดทน สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงใช้เวลาสะสมบุญบารมีมานับชาติไม่ถ้วนและใช้เวลาบำเพ็ญเพียร 6 ปีจึงตรัสรู้ ดังนั้นถ้าจะตั้งระยะเวลาปฏิบัติธรรมไว้นานกว่าพระองค์ อย่างน้อยสักสองหรือสามเท่า ย่อมไม่ใช่เรื่องแปลก

Go to top